Masaüstü ve Sunucu Bilgisayarlarda Anakart BIOS Çipi Bozulması ve CH341A USB Programlayıcı ile SPI Flash Yazma Rehberi

Soru: Yanlış BIOS Güncellemesi veya Elektrik Kesintisi Sonrası Tetik Almayan (Brick Olan) Anakart Nasıl Kurtarılır?

Cevap: Masaüstü bilgisayarlarda veya sunucularda BIOS güncellemesi (BIOS Flashing) yapılırken bilgisayarın aniden kilitlenmesi, elektriğin kesilmesi veya yanlış anakart revizyonuna ait bir ROM dosyasının yüklenmesi sonucunda bilgisayarın güç tuşuna basıldığında fanların dönmesi ancak ekrana hiçbir BIOS logosunun gelmemesi, klavye ışıklarının yanmaması ve sistemin tamamen ‘Brick’ (Tuğla / Ölü) moduna geçmesi en ağır anakart felaketidir. Kullanıcılar anakartın yandığını düşünür; oysa fiziksel devreler sağlamdır, yalnızca anakartın açılış yazılımını tutan 8-bacaklı SPI NOR Flash BIOS Çipinin (Winbond, Macronix vb.) içindeki ikili (Binary) mikrokod parçalanmıştır.

SPI Flash BIOS Yongasının Çalışma Mantığı

Anakart üzerinde 25Q64, 25Q128 veya 25Q256 serisi 8 pinli küçük bir EEPROM/Flash çipi yer alır:

• Bu çipin içinde anakartın donanımları uyandırması için gereken ilk makine kodları (BIOS/UEFI Firmware) saklanır.
• Çipteki veri bozulduğunda işlemci ilk komutu (Reset Vector) çekemez; sistem açılış öz testini (POST) dahi başlatamaz.
• Lehim Sökmeden Kurtarma: Bilgisayar açılmasa bile anakarttaki bu 8 bacaklı çip, harici bir CH341A USB EEPROM Programlayıcı ve SOP8 Test Mandalı (SOP8 Test Clip) yardımıyla anakarttan sökülmeden doğrudan başka bir bilgisayar üzerinden yeniden sıfırdan yazılabilir (Hardware Flashing).

1. Adım: Anakart Üzerindeki BIOS Çipinin ve Voltajının Tespiti

Çipin modeli ve çalışma gerilimi belirlenir:

1. Anakartın güney köprüsü veya batarya yuvasının yakınındaki 8 bacaklı küçük SMD çip el feneri ve büyüteçle incelenir.
2. Çipin üzerindeki kod okunur: Örn: W25Q128FVSG (128 Mbit / 16 MB kapasite, 3.3V) veya W25Q128JWSQ (1.8V Düşük Voltaj Çipi).
3. HAYATİ VOLTAJ KURALI: Çip 1.8V serisi ise CH341A programlayıcıya doğrudan 3.3V verilirse çip anında yanar; araya mutlaka 1.8V Seviye Dönüştürücü Adaptör (1.8V Adapter) takılmalıdır!

2. Adım: SOP8 Test Mandalının Çipe Bağlanması

Lehimsiz mandal bağlantısı kurulur:

Donanım Bağlantı Protokolü:
1. Anakartın 220V fişi çekilir ve yuvarlak CR2032 BIOS pili mutlaka yuvasından çıkartılır!
2. SOP8 yaylı test mandalının kırmızı renkli 1 numaralı kablosu, BIOS çipinin üzerindeki küçük nokta/çentik olan 'Pin 1' bacağına denk gelecek şekilde mandal çipin bacaklarına kıstırılır.
3. CH341A USB programlayıcı sağlam başka bir bilgisayarın USB portuna takılır.

3. Adım: AsProgrammer / NeoProgrammer ile Orijinal BIOS BIN Dosyasını Yazma

Yazılım üzerinden doğrudan çipe ham veri basılır:

Yazılım Protokolü:
1. NeoProgrammer veya AsProgrammer yazılımı yönetici olarak açılır.
2. 'Detect / IC Ara' butonuna basılır: Ekranda 'Winbond W25Q128FV (SPI ID: EF4018)' yazısı yeşil renkte gelmelidir (Gelmiyorsa mandal bacaklara tam temas etmemiştir, mandal düzeltilir).
3. Üreticinin resmi sitesinden indirilen saf BIOS dosyası (.bin veya .rom) 'Open File' ile programa yüklenir.
4. 'Auto Program / Otomatik Yaz' butonuna basılır: Program sırasıyla çipi siler (Erase), boşluk kontrolü yapar (Blank Check), yeni BIOS u yazar (Write) ve doğrular (Verify).

‘Verification Successful’ onayından sonra mandal sökülür, pil takılır ve anakarta elektrik verilir. Anakartın ilk saniyede fanları hızlandırıp monitöre pırıl pırıl BIOS açılış logosunu basarak yeniden canlandığı doğrulanır.

Çöken anakart BIOS kurtarma, CH341A harici eeprom yazma, BGA çip onarımı ve kurumsal donanım laboratuvarı hizmetlerinde BaykalSoft Elektronik Laboratuvarı uzman mühendislerimizle iletişime geçebilirsiniz.