Soru: Bilgisayarda İşlemci Sıcaklığı Normal Olduğu Halde Yük Altında Saat Hızı (GHz) Neden Aniden Çakılır?
Cevap: Yüksek performanslı masaüstü bilgisayarlarda, mühendislik CAD/CAM iş istasyonlarında ve kurumsal sunucularda işlemciye ağır bir render, veritabanı sorgusu veya hesaplama yükü bindirildiğinde ilk 2-3 dakika her şeyin son hızda çalışması; ancak hemen ardından işlemci frekansının aniden 4.5 GHz seviyesinden 0.8 GHz (800 MHz) tabanına çakılması ve sistemin dayanılmaz şekilde kasmaya başlaması en sinsi performans darboğazıdır. Kullanıcı işlemci sıcaklığına bakar ve 65°C gibi serin bir değer görür; bu nedenle sorunu anlayamaz. Bu kriz işlemcinin ısınması değil; anakart üzerinde işlemciyi besleyen Voltaj Düzenleyici Modüllerin (VRM / MOSFET Güç Katı) 110°C – 120°C kritik eşiğini aşarak anakartın kendini korumak için Power Limit Throttling (PROCHOT EXT) tetiklemesidir.
Anakart VRM Güç Katının Termal Darboğaz Mimarisi
VRM fazları güç kaynağından gelen 12V DC gerilimi işlemcinin talep ettiği 1.2V a düşüren transformatör bölgesidir:
- İşlemci tam yüke girdiğinde bu küçük siyah SMD MOSFET çiplerinin üzerinden 100 ile 150 Amper arasında devasa bir elektrik akımı akar.
- Giriş ve orta seviye anakartlarda VRM mosfetlerinin üzerinde soğutucu alüminyum blok (Heatsink) bulunmaz veya çok küçüktür.
- Sıvı Soğutma Tuzağı: Kullanıcı kule tipi hava soğutucu yerine kapalı devre sıvı soğutma (AIO) taktığında; işlemci soketinin etrafındaki hava akışı tamamen durur. VRM fazları kasanın durgun havasında 120°C ye ulaşır ve alev almamak için işlemciye sinyal yollayarak hızını zorla en dibe çeker.
1. Adım: VRM / MOS Sıcaklıklarının HWiNFO64 ile Canlı İzlenmesi
Darboğazın VRM kaynaklı olduğunu kesinleştirmek için teşhis yazılımı açılır:
- Ücretsiz HWiNFO64 yazılımı ‘Sensors-only’ modunda çalıştırılır.
- Anakart başlığı altındaki ‘VR VCC / VRM Temperature / Motherboard MOS’ sensör değerleri bulunur.
- Sisteme Cinebench veya Prime95 stres testi başlatılır.
- Analiz: İşlemci 65°C de kalırken anakart VRM sıcaklığı 105°C – 115°C ye tırmandığı saniyede işlemci saat hızı 800 MHz e düşüyorsa teşhis %100 anakart VRM aşırı ısınmasıdır.
2. Adım: VRM Bölgesine Bakır/Alüminyum Mini Pasif Soğutucu ve Termal Ped Montajı
Çıplak MOSFET lerin üzerine termal blok uygulanır:
VRM Termal Modifikasyon Adımları:
1. Kasanın fişi çekilir; işlemci soketinin solunda ve üstünde dizili duran siyah kare MOSFET çipleri izopropil alkolle temizlenir.
2. Kendinden yapışkanlı termal bantlı 'Mini Alüminyum/Bakır Soğutucu Bloklar' (Mosfet Heatsinks) temin edilir.
3. Bu metal bloklar her bir mosfetin üzerine sıkıca yapıştırılarak yüzey soğutma alanı 10 katına çıkarılır.3. Adım: Kasa İçi Hava Akışı Yönlendirmesi (VRM Fan Ekleme)
Sıvı soğutmalı sistemlerde VRM bölgesine hava üfleyen hiçbir fan kalmaz. Kasanın üst tavanına veya arka egzozuna yakın bir noktaya doğrudan anakartın sol üst VRM fazlarına üfleyecek şekilde küçük 80mm lik bir yönlendirme fanı monte edilir. Sürekli esen taze hava akımı VRM sıcaklıklarını 115°C den 70°C seviyesine indirir; işlemci saat hızı tam yük altında saatlerce milim düşmeden maksimum frekansta stabil çalışır.
İş istasyonu performans optimizasyonu, anakart güç katı modifikasyonları, sıvı soğutma hava akışı tasarımı ve kurumsal donanım mimarisinde BaykalSoft Donanım Mühendisliği birimimizle iletişime geçebilirsiniz.