Soru: Bilgisayar Açılırken Neden ‘CMOS Checksum Error’ Verir ve Fiş Çekilince Saat 00:00 a Döner?
Cevap: Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda güç düğmesine basıldığında Windows logosu yerine siyah ekranda beliren ‘CMOS Checksum Error – Defaults Loaded’, ‘Real-Time Clock Error’ veya ‘Press F1 to Continue, DEL to enter Setup’ uyarısı anakartın temel yapılandırma hafızasının silindiğini ilan eder. Bilgisayar açıldığında Windows saatinin sürekli 01-01-2000 veya 1970 tarihine dönmesi, internet sitelerine girerken ‘Bağlantınız Gizli Değil (SSL / Saat Hatası)’ uyarılarının çıkması ve BIOS ayarlarının (Boot sırası, fan ayarları) her kapanışta sıfırlanması donanımsal bir arızadır. Bu tablonun sebebi, anakart kapalıyken saati ve BIOS belleğini canlı tutan 3V Lityum CMOS (BIOS) Pilinin tükenmesidir.
CMOS Bellek Mimarisi ve Checksum (Sağlama Toplamı) Hatası Nedir?
Anakart üzerinde işletim sisteminden bağımsız çalışan ultra düşük güçlü bir mikro çip bulunur:
- RTC / CMOS Çipi: Bilgisayarın kapalı olduğu, prizden çekildiği veya bataryasının bittiği günlerde bile takvim saatini saniyesi saniyesine saymaya devam eden ve BIOS ayarlarını saklayan kalıcı olmayan (volatile) SRAM bellektir.
- Checksum Matematik Denetimi: Anakart her kapanışta CMOS ta saklanan ayarların bir matematiksel sağlama toplamını (CRC32 Checksum) hesaplayıp kaydeder. Açılışta bu toplamı yeniden hesaplar.
- Hatanın Oluşumu: Pil gerilimi 2.6 Voltun altına düştüğünde bellek hücreleri verileri tutamaz ve içerik rastgele bozulur. Açılıştaki checksum değeri tutmadığı anda anakart ‘CMOS Checksum Error’ verir ve kendini korumak için güvenli fabrika ayarlarına (Failsafe Defaults) sıfırlar.
1. Adım: Multimetre ile BIOS Pil Geriliminin Ölçülmesi
Kullanılan pilin gerçekten bitip bitmediğini doğrulamak için:
- Bilgisayarın fişi çekilir; masaüstü kasalarda yan kapak, laptoplarda alt servis kapağı açılarak madeni para büyüklüğündeki parlak lityum pil bulunur.
- Pil yuvasındaki küçük metal yay yana esnetilerek pil dışarı alınır.
- Dijital multimetre DC 20V kademesine getirilir; kırmızı prob pilin artı (+) yüzeyine, siyah prob eksi (-) tabanına değdirilir.
- Voltaj Kriteri: Sıfır bir lityum pil 3.2V ile 3.3V arasında değer verir. Eğer ölçülen değer 2.8V ve altındaysa pil ömrünü tamamlamıştır; sistem saatini stabil tutamaz ve değiştirilmelidir.
2. Adım: CR2032 Standart Pil Değişimi ve Laptop Soketli Piller
Değişim işlemi donanım türüne göre şu şekilde yapılır:
Pil Değişim Standartları:
1. Masaüstü Bilgisayarlar: Standart yuvalı 'CR2032' 3V Lityum Düğme Pil takılır. Pilin artı (+) yazılı pürüzsüz yüzeyi yukarı bakmalıdır.
2. Yeni Nesil Laptoplar: Birçok dizüstü bilgisayarda pil yuvaya takılı değildir; sarı/siyah makaron içine sarılmış ve anakarta 2 pinli minik bir beyaz kablo soketiyle (JST Connector) bağlıdır. Bu modellerde kablolu 'CR2032 Soketli BIOS Pili' kullanılmalıdır.
3. Pil takıldıktan sonra yuvanın tırnaklarının oksitlenmediği kontrol edilir.3. Adım: BIOS Menüsünden Saat ve Boot Sırasının Kalıcı Kaydedilmesi
Yeni pil takıldıktan sonra ilk açılışta tekrar F1/Del ile BIOS a girilir:
BIOS Yapılandırması:
1. 'Main' sekmesinden güncel Tarih ve Saat girilir.
2. 'Boot Priority' menüsünden Windows un kurulu olduğu SSD birinci sıraya alınır.
3. F10 tuşuna basılarak ayarlar kaydedilir (Save & Exit).Artık bilgisayarın fişi aylarca çekilse dahi tarih ve saat asla geri kalmaz; açılış hataları tamamen ortadan kalkar.
Anakart donanım onarımları, BIOS pili yenileme, lehimli BIOS bataryası revizyonu ve kurumsal bilgisayar periyodik bakımlarında BaykalSoft Donanım Laboratuvarı uzman kadromuzdan destek alabilirsiniz.